Kích thước tủ bếp theo công thái học – số đo phổ biến cho người Việt

Nhiều gian bếp đẹp trên bản vẽ nhưng nấu một thời gian thì mỏi lưng, phải kiễng chân lấy bát, cúi xuống chậu thì đụng đầu vào cánh tủ trên. Nguyên nhân thường không nằm ở vật liệu mà ở vài con số kích thước chọn chưa đúng. Bài này gom các số đo tủ bếp phổ biến ở Việt Nam, giải thích vì sao có con số đó, và chỉ ra chỗ nào nên chỉnh theo người dùng.

Lưu ý trước: các số dưới đây là mức thường gặp trên thị trường, không phải quy chuẩn bắt buộc. Nhà bạn hoàn toàn có thể làm khác nếu có lý do.

Công thái học trong bếp là gì

Công thái học ở đây hiểu đơn giản: người đứng nấu không phải cúi quá, không phải với quá, và đi lại ít bước. Có ba câu hỏi để kiểm tra mọi kích thước:

• Tay làm việc ở độ cao nào thì vai và lưng thả lỏng?
• Đồ dùng hằng ngày có nằm trong vùng từ hông đến vai không?
• Hai người cùng đứng trong bếp có phải nép vào nhau không?

Mọi con số bên dưới đều quay về ba câu này.

Tủ bếp dưới: chiều cao, chiều sâu, chân tủ

Chiều cao mặt bàn

Chiều cao hoàn thiện tủ dưới, tính cả mặt đá, phổ biến khoảng 810–860 mm. Cách kiểm tra nhanh: người nấu chính đứng thẳng, gập khuỷu tay vuông góc, đo từ sàn đến khuỷu tay. Mặt bàn thái thường thấp hơn khuỷu tay khoảng 10–15 cm. Mặt bàn cao hơn mức này thì vai phải nhấc lên khi thái. Thấp hơn nhiều thì lưng phải cúi.

Không phải vị trí nào trên dãy bếp cũng có cùng độ cao lý tưởng. Vùng bếp nấu có thể thấp hơn một chút vì nồi đã có chiều cao. Vùng chậu rửa nên đủ cao vì đáy chậu sâu, tay phải đưa xuống thấp. Thực tế, phần lớn gia đình vẫn làm một mặt bàn liền, cùng độ cao, để dễ thi công và dễ lau. Nếu muốn chênh độ cao, cần quyết định ngay từ lúc vẽ.

Cách chọn chiều cao theo từng người dùng cụ thể được phân tích kỹ hơn ở bài Kích thước tủ bếp nên chọn theo người sử dụng.

Chiều sâu

Chiều sâu tủ dưới tính cả mặt đá thường khoảng 550–600 mm. Con số này cân bằng hai việc: đủ sâu để lắp chậu rửa, bếp âm, máy rửa bát; đủ nông để tay với tới sát tường khi lau. Mặt bàn sâu quá thì phần trong cùng hay thành chỗ để đồ bỏ quên.

Chân tủ

Chân tủ, tức phần lõm dưới đáy, phổ biến cao khoảng 80–120 mm và thụt vào so với mặt cánh. Phần thụt này cho mũi chân có chỗ, nhờ đó người đứng sát bàn hơn mà không phải ngả người. Nhà hay lau sàn ướt nên dùng chân tủ có tấm chắn chống nước, tách đáy thùng tủ khỏi mặt sàn.

Tủ bếp trên: khoảng hở, chiều sâu, chiều cao

Khoảng hở giữa mặt bàn và tủ trên

Khoảng cách từ mặt đá đến đáy tủ trên thường 600–750 mm. Thấp hơn thì đầu dễ chạm khi cúi xuống chậu, máy xay và nồi cơm khó đặt. Cao hơn thì tầng dưới cùng của tủ trên đã khó với đối với người thấp.

Riêng máy hút mùi, khoảng cách đến mặt bếp nấu cần theo hướng dẫn lắp đặt của chính model đó. Vì vậy nên chốt máy trước khi chốt tủ trên.

Chiều sâu và chiều cao tủ trên

Tủ trên thường sâu khoảng 300–350 mm. Sâu hơn thì đầu người đứng nấu nằm ngay dưới cạnh tủ, cảm giác bị đè và dễ va. Chiều cao tủ trên phổ biến từ 700 đến 900 mm, hoặc làm kịch trần.

Tủ trên càng cao càng cần chia theo tần suất dùng:

• Tầng thấp nhất, ngang tầm mắt: bát đĩa, cốc, gia vị khô dùng hằng ngày.
• Tầng giữa: đồ dùng hằng tuần.
• Tầng trên cùng: đồ dùng theo mùa, đồ dự trữ.

Nếu định làm tủ kịch trần, nên đọc thêm Tủ bếp kịch trần: tăng lưu trữ cần tính cách lấy đồ.

Khoảng mặt bàn và vị trí thiết bị

Kích thước từng tủ đúng mà bố trí sai thì vẫn mệt. Một vài khoảng hay được dùng:

• Giữa chậu rửa và bếp nấu nên có một đoạn mặt bàn trống để sơ chế, phổ biến khoảng 60–90 cm.
• Bếp nấu không nên sát tường hoặc sát tủ cao. Thường chừa ít nhất khoảng 30–40 cm mặt bàn một bên để cán nồi không vướng và có chỗ đặt nồi vừa nhấc ra.
• Cạnh tủ lạnh nên có một khoảng mặt bàn để đặt đồ khi lấy ra.
• Máy rửa bát nên nằm sát chậu rửa để đường ống ngắn, tráng bát xong cho vào ngay.

Lối đi và khoảng thao tác

Khoảng trống trước mặt tủ dưới quyết định bếp có thoải mái hay không. Lối đi giữa hai dãy tủ, hoặc giữa tủ và đảo bếp, thường tối thiểu khoảng 90 cm cho một người. Nếu hay có hai người cùng nấu, khoảng 100–120 cm dễ chịu hơn.

Đừng quên cửa thiết bị. Cửa máy rửa bát, cửa lò nướng, cánh tủ lạnh khi mở ra chiếm thêm chỗ. Hãy đo khoảng trống khi các cửa này đang mở, không chỉ khi đóng. Nếu đang cân nhắc thêm đảo, xem bài Đảo bếp có phù hợp căn nhà của bạn không? trước khi chốt.

Ngăn kéo, cánh tủ và tay nắm

Công thái học không chỉ là số đo khung tủ. Cách mở tủ cũng ảnh hưởng đến lưng:

• Tủ dưới dùng ngăn kéo thì kéo ra là thấy đồ, không phải quỳ xuống lục trong cánh mở. Với người lớn tuổi, đây là thay đổi rất đáng làm.
• Cánh tủ trên quá rộng khi mở dễ va đầu. Cánh rộng thường nên chia đôi, hoặc chuyển sang cánh mở lật lên.
• Tay nắm âm, tay nắm cạnh cần đủ sâu để ngón tay bám được, nhất là khi tay ướt.
• Ngăn kéo sâu đựng nồi to nên đặt gần bếp nấu, không đẩy về cuối dãy.

Checklist kiểm tra bản vẽ trước khi sản xuất

Mang bản vẽ ra, đứng tại vị trí bếp thật và kiểm tra từng câu:

1. Đã đo chiều cao khuỷu tay người nấu chính chưa? Mặt bàn có thấp hơn khuỷu tay khoảng 10–15 cm không?
2. Khoảng hở giữa mặt bàn và tủ trên có đủ cho nồi cơm, máy xay đang dùng không?
3. Máy hút mùi đã chốt model và chiều cao lắp theo hướng dẫn chưa?
4. Có đoạn mặt bàn trống giữa chậu và bếp không?
5. Bếp nấu có cách tường, cách tủ cao một khoảng không?
6. Lối đi đã tính cả lúc mở cửa máy rửa bát, tủ lạnh chưa?
7. Đồ dùng hằng ngày có nằm trong vùng từ hông đến vai không?
8. Các khoang tủ dưới dùng nhiều đã ưu tiên ngăn kéo chưa?

Một mẹo nhỏ: dán băng dính lên tường để đánh dấu mép mặt bàn và đáy tủ trên, rồi đứng làm thử vài thao tác quen thuộc như thái, rửa, lấy bát. Sai chỗ nào sẽ thấy ngay.

Bản vẽ chỉ có giá trị khi các số đo này được ghi rõ. Ở Chân Tâm, bản vẽ 3D là cam kết khi thi công, nên con số bạn chốt trên bản vẽ cũng là con số sẽ được sản xuất. Nếu muốn tự thử bố trí bếp nhà mình trước khi trao đổi với kỹ sư, bạn có thể dùng công cụ thiết kế 3D.